Aks nedir?

Aks otomobillerde, üzerinde bir veya daha fazla tekerleğin döndüğü otomobil eksenine dik bir mildir.

Edebiyatta aks, bir cümlede, bir dizede iki sözcüğün ya da sözcük topluluklarının yerleri değiştirilerek yapılan söz sanatına denir. Cümle ya da dizede bir sözcük diğerinin önüne ya da arkasına getirilerek cümle ya da dize tekrarlanır. Tard ü aks veya aks ü tebdil de denir.

Aks-i tam (tam akis) aks-i nakıs (eksik akis) olmak üzere iki türü var. Aks-i tam, cümle ya da dizenin anlamlı iki parçası kalıp halinde yer değiştirir, ekleme ve çıkarma yapılmaz. Bu sanatta yer değiştiren bölümler anlamlı parçalar olmalıdır. "Kelamın kibarı kibarın kelamıdır.", "Her kemalin bir zevali her zevalin bir kemali vardır." cümlelerinde olduğu gibi. Günlük dilde de bunun örneklerine rastlanır.

Yer değiştirerek tekrarlanan ibarelerde hiçbir değişikliğin, eksiltme ve çıkarmanın olmaması her ne kadar asıl ya da tam aksi verirse de bazı eklerin eklenmesi ve çıkarılması veya kelimelerin takdim ve tehir(=önceye ve sonraya almak)i gibi küçük değişikliklere müsamaha ile bakılmaktadır.

Akis, reddü'l-acüz ale's-sadr ve i'ade birbirine yakın sanatlardır. Her birinde tekrarlanan kelimeler vardır. Aralarındaki fark şudur: Akiste tekrarlanan bir kelime değil bir ibare ya da kelime grubudur. Ayrıca akiste tekrarlanan ibaredeki kelimeler aksine, yani ters yönde yer değiştirirler. Reddü'l-acüz ale's-sadr'da ise tekrarlanan ibare değil bir kelime veya birleşik kelimedir.

Dolayısıyla kelimelerin kendi içinde tersine sıralanması, yer değiştirmesi söz konusu değildir. İadede ise beytin son kelimesi bir sonraki beytin ilk kelimesi olur. Bu sanat mantık ilminin belagat üzerindeki etkisini doğrudan yansıtan sanatlardandır. Mantıkta "akis", önermenin niteliğini bozmadan öznesini yüklem, yüklemini özne yaparak yeni bir önerme elde etmeye denir.

Sözlükte "aks" ne demek?

1. Dingil.

Aks kelimesinin ingilizcesi

[Aks] n. axle, shaft, axle tree
Köken: Fransızca

Son eklenenler